NEWS ENLEB

Zonnige Kempen nodigt bewoners uit om samen renovatieoplossingen te zoeken 19 juni 2019 door Diana Grasso

In het voorjaar organiseerde sociale huisvestingsmaatschappij Zonnige Kempen enkele bewonersavonden in de woonwijk Vinkenhof in Berlaar. Het doel is om zo goed mogelijk in kaart te brengen welke problemen op het gebied van energiegebruik als eerste aangepakt moeten worden. Door de bewoners uit te nodigen hoopte de organisatie meer zicht te krijgen op de pijnpunten van de woningen om zo samen tot een gedragen oplossing te komen voor toekomstige renovaties. De avonden vonden plaats in één van de woningen die momenteel leegstaat en later zal dienen als demowoning in project EnergieNeutraal Levensloopbestendig Bouwen (ENLEB).

Keukentafelgesprekken naar Nederlands voorbeeld
De bewonersavonden zijn georganiseerd binnen het grensoverschrijdend project ENLEB, waar verschillende Vlaamse en Nederlandse partners de handen in elkaar slaan. Het projectdoel is om woningen te verduurzamen op basis van co-creatie, met de focus op zelfvoorzienendheid, zodat de woningen energieneutraal blijven ook al verandert het profiel van de bewoner.

Zonnige Kempen, als één van de projectpartners, paste voor de co-creatie in Berlaar een methode toe van de Nederlandse partner Bredase Energie Coöperatie (BRES). BRES wil duurzame en betaalbare energie mogelijk maken voor alle huishoudens in Breda. Tijdens keukentafelgesprekken geeft BRES onafhankelijk advies over de te nemen stappen om een woning te verduurzamen. “Wij bieden tegenwicht aan de markt die andere belangen heeft”, vertelt Pieter Koenraads, energiecoach bij BRES. “In de media horen en lezen mensen verschillende verhalen waardoor ze niet weten wat te doen of waar te beginnen. Een keukentafelgesprek of energieadviesgesprek zoals wij dat noemen, is dan een goede eerste stap en maakt het verduurzamen van een woning voor veel mensen toegankelijk.”

De energiecoaches starten het gesprek door te peilen naar de motivatie van de bewoners om te verduurzamen. Vervolgens nemen ze de gegevens van het huis door: wat is het bouwjaar en welke renovatiemaatregelen werden al genomen. Daarna wordt de woning gescand. Eenmaal terug aan de keukentafel gaat de energiecoach in gesprek met de bewoners om te kijken welke stappen zij het best kunnen ondernemen.

Alle keukentafelgesprekken van BRES worden gevoerd door vrijwilligers. “Voor mij voelde het als een logische stap. Ik ben altijd veel bezig geweest met duurzaamheid”, vertelt Pieter. “De bottom-up manier die BRES hanteert, voor bewoners door bewoners, sprak mij aan. Nu ik met pensioen ben en wat meer tijd heb, vind ik het leuk om anderen te adviseren. Daar leer ik zelf overigens ook heel veel van. Soms weten bewoners over bepaalde onderwerpen meer dan ik. Door in gesprek te gaan, leren we van elkaar.” De energiecoaches geven niet alleen advies, maar ondersteunen ook bijvoorbeeld bij het opvragen van offertes en het kiezen van een geschikte partij. Zo proberen ze de duurzame transitie zo laagdrempelig mogelijk te maken.

Bewoners kennen hun woning het best
Zonnige Kempen organiseerde in de Kempense gemeente Berlaar ook keukentafelgesprekken. Niet met vrijwilligers zoals de energiecoaches maar met eigen medewerkers en met ondersteuning van Kamp C, het Centrum voor Duurzaam bouwen en wonen. “We merken een groot verschil in opkomstpercentage in deze alternatieve aanpak”, aldus Luc Stijnen, senior directeur van Zonnige Kempen. “Waar we bij de klassieke aanpak vaak maar dertig tot veertig procent van de bewoners bereiken, komen we met deze aanpak aan zeventig tot zelfs tachtig procent. Deze manier van werken vraagt meer tijd en inzet van ons personeel, maar doordat de bewoners beter geïnformeerd en meer betrokken zijn bij het proces achteraf, kunnen we tijdswinst maken.”

Voor Zonnige Kempen is de aanpak via keukentafelgesprekken ter plaatse nieuw. “Gelukkig kunnen we hiervoor rekenen op een goede samenwerking met een aantal Nederlandse partners die hierin reeds meer bedreven zijn. We gebruiken de kennis en ervaring vanuit Nederland om met de bewoners op een efficiënte manier in dialoog te gaan. De bewoners zijn voor ons, als bouwmaatschappij, een waardevolle bron van informatie over de woningen met hun eventuele tekortkomingen.” vertelt Luc. “Door te luisteren en samen naar oplossingen te zoeken komen we tot technische aanpassingen en oplossingen die ook op een juiste manier gebruikt en toegepast worden. Het heeft geen zin om een ventilatiesysteem te voorzien (schonere lucht warmt sneller op en kost dus minder energie) als de bewoner niet overtuigd is van het nut en daarom de installatie al snel niet correct gebruikt.

Expertise voor en door het partnerschap
Een van de Nederlandse partners in ENLEB die Zonnige Kempen ondersteunt is de Universiteit Maastricht. De universiteit heeft ruime expertise op het gebied van participatieve methodes en de organisatie van bijeenkomsten met stakeholders. Vanuit de Universiteit Maastricht wordt daarom meegedacht over de opzet van de keukentafelgesprekken en na afloop wordt erop gereflecteerd. Hiervoor maken de onderzoekers gebruik van ervaring uit eerdere projecten en academische inzichten rond participatieve methodes. Zo wordt er bijvoorbeeld gebruikgemaakt van logboeken en designprincipes voor co-creatie om de wisselwerking tussen bewoner en organisator te bevorderen. Op deze manier worden de gesprekken op een gestructureerde manier geëvalueerd en komen de pijn- en verbeterpunten naar boven.

De Universiteit Maastricht op haar beurt, hoopt om via ENLEB meer kennis te ontwikkelen over het proces van co-creatie en om zo steeds beter te begrijpen hoe co-creatie werkt en deze kennis om te kunnen zetten in de praktijk. Co-creatie draagt niet alleen bij aan de verduurzaming van woningen, maar ook aan de omgang tussen en met bewoners tijdens de bijeenkomsten. “De verschillenede deelnemers (Zonnige Kempen, energieadviseurs en bewoners) hebben allen bepaalde kennis, die je kunt zien als puzzelstukjes die samen helpen om tot geaccepteerde en haalbare oplossingen te komen voor een energiezuiniger huis” zegt Annemarie van Zeijl-Rozema, hoofdonderzoeker voor ENLEB. Een goede communicatie is daarbij noodzakelijk. De belangrijkste partij is immers de bewoner. Het gaat niet zomaar om een huis, maar om zijn thuis waar veranderingen worden aangebracht om zijn woning duurzamer te maken. De Universiteit Maastricht gebruikt deze kennis weer om soortgelijke processen te ondersteunen bij de andere ENLEB-partners.

Nul op de meter bij de demowoning in Vrieheide

Onlangs heeft ENLEB-projectpartner TIORC het goede nieuws ontvangen dat de huidige huurster een mooie som terugkreeg van energieleverancier. De bewoonster van de duurzaam gerenoveerde woning in Vrieheide (Heerlen, Nederland) deed maar liefst € 624.23 voordeel.

Dit wil zeggen dat haar opbrengsten hoger zijn dan haar verbruik. Hiermee heeft TIORC haar doel bereikt, namelijk een nul op de meter energiewoning realiseren.

Dé warme zomer van 2018

De zomer van 2018 was uitzonderlijk warm, wat een positieve invloed heeft op zonne-energie (937.51 kWh/kWp). Dat merkte we ook bij de demowoning in Vrieheide. Hieronder zie je een grafiek vanuit het monitoringsysteem van TIORC met daarin een vergelijking van het aantal zonuren in 2016 en 2017.

Goed voor de portemonnee

Besparen op energie is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de portemonnee. De huurster van de woning heeft niet alleen een voordeel gehad van de zonnige zomer, maar uit deze grafiek blijkt dat het gedrag van de bewoonster een belangrijke invloed heeft op het energieverbruik in de woning.

Daarom vinden ze het bij TIORC belangrijk om hun steentje bij te dragen aan het bewust worden van je stroomverbruik.

Drie eenvoudige, maar effectieve tips

1. Stel je CV-ketel correct af. Een slecht afgestelde cv-ketel kan namelijk leiden tot energieverspilling.

2. Zet de verwarming laag als je niet thuis bent of ’s nachts.

3. Houd deuren gesloten naar ruimtes die je niet verwarmt. Doordat er minder warmte weglekt, kan je veel energie besparen.

Uiteraard zijn dit maar kleine ingrepen. Om nog meer energie te besparen, is het aan te raden om de woning te isoleren en eventueel een warmtepomp met zonnepanelen te installeren. Dan maakt u echt grote stappen.

Bron: Kampc

Huis Van Bockstal test methodes om bijna-energieneutraal te bouwen

Huis Van Bockstal, een voormalige dokterswoning in Vorselaar, wordt omgevormd tot zes bijna-energieneutrale wooneenheden. De appartementen zullen dienstdoen als demonstratiewoningen waar overheden en bouwprofessionals inzichten kunnen opdoen rond duurzaam bouwen. 

Het Huis Van Bockstal is een belangrijk gebouw voor Vorselaar. De woning kent een lange geschiedenis en bepaalt mee het dorpsgezicht. Daarom wordt ze met zorg gerenoveerd. Er komen straks zes sociale wooneenheden, elk met een aparte ingang. De buitenzijde blijft grotendeels beschermd: er wordt enkel een trap in cortenstaal geplaatst. Aan de binnenkant krijgt de woning een grondige make-over met duurzame materialen en technieken. De renovatie kadert in een Interreg-project rond Energieneutraal Levensloopbestendig Bouwen (ENLEB).

Co-creatie

“Op 1 april 2018 gingen de sloopwerkzaamheden van start. Nu moeten we beslissen met welke technologieën we het gebouw opnieuw gaan inrichten”, vertelt Bart Bisschops van sociale huisvestingsmaatschappij Zonnige Kempen. “De keuze gebeurt via co-creatie. De afgelopen maanden vonden meetings plaats met alle betrokken partners, zoals de hogeschool Thomas More, de UC Leuven-Limburg, VITO/EnergyVille, de hoofdaannemer, enkele onderaannemers en Zonnige Kempen als bouwheer. We willen de verschillende wooneenheden gebruiken om diverse energiemethodes uit te testen. Bijvoorbeeld verwarming met gas, met een lucht-luchtwarmtepomp en met een hybride systeem. Tijdens de overlegmomenten komen we heel wat uitdagingen tegen. Zoals: laat de dorpelhoogte vloerverwarming toe? We zoeken samen uit wat werkt en wat niet.”

Innovatieve technologie

Een primeur binnen het project is de focus op gelijkspanningstechnologie. Die willen de partners in minstens twee wooneenheden installeren. “Ons normale elektriciteitsnetwerk functioneert op wisselspanning”, legt Bart Bisschops uit. “Met gelijkspanningstechnologie kunnen elektrische toestellen rechtstreeks op energie van zonnepanelen werken. Zo hoeven mensen hun zonne-energie niet eerst op het elektriciteitsnet te zetten. Er zijn wel wat uitdagingen, want wisselspanning is de praktische en wettelijke norm in Vlaanderen. Maar we geloven in de mogelijkheden.”

Rol van de huurders

De toekomstige huurders van Huis Van Bockstal zijn vandaag nog niet gekend. Om hen toch een stem te geven werkt ENLEB samen met de gemeenteraad van Vorselaar, de voormalige eigenaars van het gebouw, de buren en enkele oud-huurders. Het eerste infomoment is voorzien voor oktober.

“In principe kunnen de eerste bewoners eind 2019 in hun woning. Zij zullen hun appartement nog een paar keer kort moeten openstellen voor bezoekers”, aldus Bart Bisschops. “Daarnaast zullen de mensen van Thomas More tijdens de eerste huurjaren nog enkele parameters monitoren, zoals het energieverbruik. Zo kunnen we na verloop van tijd duidelijke uitspraken doen over wat een ingreep oplevert.”

European project ENLEB approved

The transnational Interreg VA program of Flanders-Netherlands has approved the ENLEB project. In ENLEB, Flemish and Dutch partners work together on the development of an integrated concept for making residential private homes more sustainable on the basis of co-creation, with the focus on self-sufficiency, so that homes remain energy-neutral even if the residents’ energy profile changes.

  • The project started on 1 June 2017 and runs until 31 May 2020
  • ENLEB has a total budget of 1.5 million Euros and receives half of it as European support
  • The partnership includes 9 organisations from the Netherlands and Flanders
  • From the Netherlands: Maastricht University, Hellas Rectifiers, the TIORC cooperative, the Avans Foundation and Eindhoven University of Technology
  • From Belgium (Flanders): Kamp C, Zonnige Kempen, Thomas More and UCLL

Together, the partners will realise various demo houses with innovative techniques that a private citizen could also apply in his own home. Through co-creation we work with companies and citizens to create awareness and ownership and to come up with technical solutions based on the innovative strength of the companies. Furthermore, an ENLEB menu is being developed that citizens can use to make their homes more sustainable. The menu highlights both technical and financial aspects and wants to unburden the resident.