Netwerken die de maatschappij transformeren

Hoe vervang je meer dan een eeuw dieselkennis? Hoe overtuig je mensen om energiebesparende technologieën te omarmen? Nieuwe oplossingen voor energie concurreren met tientallen jaren van geleidelijke verbetering van bestaande technologieën. Hoe steviger een technologie is verankerd, des te moeilijker lijkt het om die te vervangen door iets volledig nieuws.

Industrialisatie en marktacceptatie

Het omvormen van onze energiehuishouding is niet alleen een kwestie van technologie. Initiatieven vanuit de industrie, maatschappelijke wil en persoonlijke motivatie zijn stuk voor stuk even belangrijk. Daarom maken specialisten op het gebied van innovatie en marketing deel uit van het onderzoek in Eindhoven. Zij hebben een langetermijnvisie op de markt en kennen de dynamiek daarvan. Zij overzien de volledige keten van industrialisatie tot marktacceptatie. Vaak is energiebesparing niet de juiste insteek om consumenten in beweging te brengen. Verbeteringen beginnen meestal aan het andere eind. In onze bebouwde omgeving bijvoorbeeld is het vertrekpunt vaak comfort.

Strategisch nichemanagement

Eindhoven heeft het concept van 'strategische nichemarketing' ontwikkeld. Dit is een combinatie van twee theorieën over technologische veranderingen: sociaal constructivisme en evolutionaire economie. Technologische verandering is een kwestie van leren, netwerken opbouwen en het verwoorden van verwachtingen. Nieuwe technologieën zijn vaak nog niet uitontwikkeld en hebben bescherming nodig om te kunnen overleven in een mainstream markt. Biologische evolutie leert ons dat nieuwe soorten opkomen in geografisch geïsoleerde, kleine gebieden. Met een verscheidenheid aan acties kunnen technologieën in een beschermde omgeving volwassen worden voordat zij de strijd aangaan met gevestigde technologieën. Om een niche te koesteren, moeten verschillende experimenten samenkomen rond een gemeenschap, zodat ze kunnen worden gedeeld en een gemeenschappelijke visie ontstaat. Om de kansen van een nieuwe technologie te vergroten, is een zorgvuldige formulering van de doelstelling en een gewetensvol gebruik van regels en kansen noodzakelijk. Dat is waarom we deze benadering 'strategisch' noemen.

Levensechte experimenten

Het organiseren en managen van een gemeenschap rond een niche is daarom essentieel. Concrete en levensechte experimenten zijn belangrijke middelen voor het bijeen brengen van verschillende partijen. De universiteit wil daarom bijvoorbeeld participeren in veldexperimenten voor een nieuwe elektrische infrastructuur. Daarbij zijn niet alleen overheid en elektriciteitssector betrokken, maar ook consumenten. Zo ontstaan sociale verbanden, met feedback, die mogelijk leidt tot bijstellingen van de verwachtingen. Zo kan al in een vroeg stadium worden ingespeeld op onverwachte bij-effecten.

Strategisch nichemanagement is noodzakelijk om het succes van een nieuwe technologie te beïnvloeden. Actief leren, het bouwen van sociale netwerken en het duidelijk formuleren van verwachtingen is beslissend voor een nieuwe technologie.