Introductie Auteursrecht

Wat u altijd al over het auteursrecht behoorde te weten
Het auteursrecht beschermt de rechten van de auteurs van werken

Rechten

Welke rechten worden er door het auteursrecht beschermd?
Het auteursrecht beschermt 2 rechten: het recht een werk1openbaar te maken en het recht een werk te2verveelvoudigen.
In het auteursrecht zijn deze 2 rechten exclusief voorbehouden aan de auteursrechthebbende. Dit betekent dat als een ander dan de rechthebbende een werk of gedeelten daarvan wil openbaar maken of verveelvoudigen, hij daarvoor toestemming nodig heeft van de rechthebbende.

Hoe krijg ik auteursrechtelijke bescherming op mijn werk?

Het auteursrecht op een werk ontstaat vanzelf op het moment dat het werk tot stand komt. In tegenstelling tot een patent hoeft auteursrecht niet aangevraagd te worden, er hoeven geen formulieren ingevuld te worden, er hoeft niets geregistreerd te worden. Etc.

Wat is precies openbaar maken?
Openbaarmaking is het beschikbaar stellen (het verspreiden) van exemplaren van het werk aan het publiek. De nadruk ligt hier op publiek. Het publiek is iedereen buiten de strikte privésfeer. Het online plaatsen van een artikel op een website of intranet, het per email versturen van een gescand artikel aan een collega zijn allemaal vormen van openbaarmaking en in principe dus niet toegestaan zonder toestemming van de auteursrechthebbende.
Let wel: het hyperlinken op een website naar een werk is geen vorm van openbaarmaking en is dus toegestaan zonder toestemming van de maker!

Wat wordt verstaan onder verveelvoudigen?
Er is sprake van verveelvoudigen of reproduceren van een werk als er nieuwe kopieën van het werk worden gemaakt. Hierbij gaat het niet alleen om 'papieren' (reprografische) kopieën, ook elektronische kopieën vallen hieronder. Een scan maken van een papieren artikel of een digitaal artikel op je computer bewaren zijn dus ook vormen van verveelvoudiging. Andere vormen van verveelvoudiging zijn het vertalen of bewerken van een werk.
Let wel: het maken van een digitale of papieren kopie van een werk voor eigen gebruik, is toegestaan zonder toestemming van de maker.

Kent het auteursrecht uitzonderingen of beperkingen?
Het openbaar maken of verveelvoudigen van een werk is exclusief voorbehouden aan de maker van dat werk. Maar er zijn situaties waarbij auteurs beperkt worden in hun auteursrechten. De beperkingen regelen wat wel mag, waarbij het openbaar maken of verveelvoudigen van een werk van een ander is toegestaan zonder dat toestemming van de rechthebbende vereist is. Zonder toestemming betekent overigens niet altijd zonder vergoeding.

Wanneer mag ik werk van anderen gebruiken (publiceren of verveelvoudigen) zonder dat ik toestemming van die ander nodig heb?
Voor een wetenschappelijk onderzoeker of docent zijn onderstaande gevallen waarbij u andermans werk (gedeeltelijk) mag gebruiken zonder toestemming van die ander, van belang:

  1. U mag een digitale of papieren kopie maken van een werk (verveelvoudigen) als dat voor eigen gebruik of studie is
  2. U mag korte stukken uit een werk van een ander citeren (openbaar maken) in uw eigen werk. Wel dient het citaat relevant te zijn en moet de bron en naam van de schrijver vermeld worden
  3. U mag gedeelten van een werk ter toelichting gebruiken in het onderwijs. Ook hier geldt de plicht van een duidelijke bronvermelding. Wel moet er voor overname betaald worden ('readervergoeding').
  4. 'Kale' wetteksten en andere overheidsinformatie zijn vrij van auteursrecht en mag u dus zonder toestemming gebruiken in uw werk.

Auteurs

Wat is een auteur?
Een auteur is degene die het werk daadwerkelijk maakt of tot stand brengt. Deze persoon bezit de oorspronkelijke auteursrechten. Het gaat om de 'schepper' en niet de uitvoerder. Dus de schrijver in plaats van de drukker of uitgever, de architect en niet de aannemer of metselaar.

Heeft de maker altijd het auteursrecht van zijn werken?
Nee, de maker van een werk heeft niet altijd het auteursrecht. Voor werken die 1in dienstverband zijn gemaakt, die gemaakt zijn door 2meerdere auteurs en die 3onder leiding en toezicht van een ander zijn gemaakt, rust het auteursrecht niet bij de (fysieke) maker van het werk. Ook kan een maker het auteursrecht op zijn werk 'verliezen' doordat hij het4overdraagt aan een ander.

Het auteursrecht van een werk dat in dienstverband is gemaakt
Als een werk in dienstverband is gemaakt en de maker is aangesteld om bepaalde werken te maken of hij heeft hiervoor een opdracht gekregen, is de werkgever de maker en dus de auteursrechthebbende.

Het auteursrecht van een academische/wetenschappelijke publicatie
Als het gaat om een academische publicatie die in dienstverband bij een universiteit is gemaakt (proefschrift, wetenschappelijk artikel), is er jurisprudentie die stelt dat het auteursrecht weer bij de maker rust en niet bij de werkgever (universiteit).

Het auteursrecht van werken gemaakt voor onderwijs
Als het gaat om onderwijsmateriaal dat in dienstverband bij een universiteit is gemaakt, is er jurisprudentie die stelt het auteursrecht bij de werkgever (universiteit) rust.

Het auteursrecht van een werk dat onder leiding en toezicht van een ander is gemaakt?
Als het werk is gemaakt naar het ontwerp van een ander en onder diens leiding en toezicht, rust het auteursrecht bij die ander.

Het auteursrecht van een afstudeerverslag of -scriptie
Er is jurisprudentie die stelt dat het auteursrecht van een afstudeerverslag bij de student die afstudeert berust. Dus niet bij de instelling waar hij afstudeert of zijn begeleidende docent of, indien er niets geregeld of afgesproken is, het bedrijf waar hij zijn onderzoek heeft uitgevoerd. Bij verslagen die het resultaat zijn van een onderzoek uitgevoerd bij een bedrijf, is het belangrijk vooraf duidelijke afspraken te maken over bij wie het auteursrecht berust.

Het auteursrecht van een werk dat in teamverband is gemaakt?
Als er een duidelijke scheiding aan te brengen is tussen de afzonderlijke bijdragen, dan heeft iedere maker op zijn onderdeel zijn eigen auteursrecht. Is ieders aandeel niet duidelijk, dan krijgen de makers een gemeenschappelijk auteursrecht op het geheel.

Overdracht van auteursrechten
Auteursrechten kunnen geheel of gedeeltelijk worden overgedragen. Deze overdracht dient schriftelijk plaats te vinden. Uitgevers stellen daartoe aan makers een 'copyright transfer form' of '- agreement' ter beschikking.
Door het auteursrecht over te dragen aan een ander, krijgt de ander voortaan zeggenschap over het verdere gebruik van uw werk. Wel kunt aan de overdracht van uw rechten allerlei voorwaarden verbinden.

Heb ik helemaal niets meer te zeggen over mijn werk als ik mijn auteursrechten heb overgedragen?
Met het overdragen van het auteursrecht draagt u het recht op het (toekomstig) gebruik (openbaar maken en verveelvoudigen) van uw werk over. Maar als auteur blijft u altijd, ook al hebt u het auteursrecht overgedragen, de persoonlijkheids- of morele rechten op uw werk behouden. Zo kunt u bezwaar maken als iemand anders de titel van uw werk verandert of doet alsof het door iemand anders is geschreven. Ook als u vindt dat uw werk verminkt is, door bijvoorbeeld een slechte vertaling of het plaatsen van uw tekst in een heel andere context, kunt u bezwaar maken.

Werken

Wat is een werk?
Niet op alles zit auteursrecht! Een werk valt onder het auteursrecht indien het een oorspronkelijk karakter heeft en het stempel van de maker draagt. De lat ligt niet hoog! Een werk is oorspronkelijk indien het menselijkerwijs is uitgesloten dat 2 auteurs tot hetzelfde werk zouden komen. Een wetenschappelijke publicatie voldoet aan deze criteria.

Laatst gewijzigd: 1 januari 2009