Plan S

In september 2018 presenteerde een internationaal consortium van onderzoeksfinanciers - cOAlition S - Plan S, een ambitieus initiatief voor Open Access publiceren.
Plan S heeft als doel de overgang naar een wetenschappelijk publicatiesysteem gekenmerkt door volledige en directe, vrije online toegang tot, en grotendeels onbeperkt gebruik en hergebruik van wetenschappelijke publicaties, te versnellen. Om dit te bereiken heeft cOAlition S specifieke Open Access eisen opgesteld voor wetenschappelijke artikelen die voortkomen uit onderzoek gefinancierd op basis van calls gepubliceerd door leden van de coalitie vanaf 1 januari 2021.

De Nederlandse onderzoeksfinancier NWO is een van de deelnemers aan cOAlition S. De Europese Unie steunt cOAlition S. Wel moet het Europees Parlement nog akkoord gaan met het opnemen van de richtlijnen van Plan S in het FP9 programma Horizon Europe.

Open Access vereisten
In de implementatiehandleiding wordt uiteengezet hoe onderzoekers kunnen voldoen aan de eisen ten aanzien van open access van Plan S. Er worden drie opties gepresenteerd:
1.    Publiceer in volledig gouden open access tijdschriften of goedgekeurde open access platforms, met behoud van copyright en onder een CC BY 4.0 licentie. Onderzoeksfinanciers die deelnemen aan cOAlition S vergoeden Open Access publicatiekosten die door deze tijdschriften worden berekend.
2.    Publiceer in traditionele abonnementen of hybride tijdschriften, met behoud van auteursrecht en onder een CC BY4.0 licentie, en maak de publicatie onmiddellijk beschikbaar via een goedgekeurd repository. Onderzoeksfinanciers die deelnemen aan cOAlition S vergoeden Open Access publicatiekosten die door deze tijdschriften worden berekend niet.
3.    Publiceer in een tijdschrift dat deel uitmaakt van een zogenaamde "transformative arrangement".

Impact
Plan S zal leiden tot veranderingen in de praktijk van het wetenschappelijk publiceren die tussen nu en 2021 duidelijk zullen worden. VSNU zal proberen te komen tot transformative arrangements met grote uitgevers waarbij de impact op de tijdschriftenkeuze voor onderzoekers zo klein mogelijk blijft. Geldige en toekomstige VSNU deals staan elders op deze website opgesomd. Universiteitsbibliotheken onderzoeken ook de mogelijkheden voor transformative arrangements met kleine uitgevers en individuele tijdschriften.

cOAlition S is voornemens een whitelist-tool te ontwikkelen waarmee onderzoekers kunnen nagaan in hoeverre tijdschriften waarvoor zij belangstelling hebben voldoen aan de vereisten van Plan S.

Overeenstemming met vereisten en sancties
De deelnemers aan cOAlition S zullen beoordelen in hoeverre aan de gestelde vereisten wordt voldaan en sancties opleggen aan partijen die in gebreke blijven. Iedere onderzoeksfinancier zal zelf bepalen hoe het dit beoordelingsproces vorm zal geven en wat eventuele sancties zullen behelzen. Sancties zouden bijvoorbeeld kunnen zijn het onthouden van grants, het niet opnemen van niet met de vereisten in overeenstemming zijnde publicaties in de track record van onderzoekers voor aanvragen van grants, en/of het uitsluiten van niet aan de vereisten voldoende grant-houders bij toekomstige calls voor financiering. NWO is bezig zijn beleid te bepalen ten aanzien van het voldoen aan de vereisten.

Beoordeling van aanvragen voor grants

Onderzoeksfinanciers die deelnemen aan cOAlition S verklaren dat zij bij het beoordelen van onderzoeks-outputs in het kader van beslissingen over het toekennen van financiering, de intrinsieke waarde van het werk zullen wegen en niet het publikatiekanaal, de impact factor daarvan (of andere journal metrics) of de uitgever. NWO voert momenteel een pilot uit waarin meer ruimte wordt gegeven aan uitzonderlijke kwaliteiten van de individuele onderzoeker. Aanvragers krijgen de gelegenheid om hun top-publicaties te noemen, aan te geven wat in hun discipline de normen zijn en in hoeverre zij aan deze normen voldoen.

Doel van NWO is om in de toekomst alle aanvragen in dit format op te zetten.

Vragen?

Heeft u vragen over Plan S en de gevolgen die het voor u zal hebben, neemt u dan contact op via mail of bel tst. 2529.