Panamarenko

'Umbilly 11976)

Locatie: Vide van Vertigo, vloer 1

De toestellen van Panamarenko (1940) zien er uit of ze zó op kunnen stijgen en weg kunnen zweven. Maar de meeste kunnen dat niet.

Voor hij een ontwerp daadwerkelijk uitvoert, maakt Panamarenko talloze tekeningen en technische berekeningen. Of wetenschappers die ook juist vinden, is niet belangrijk. Hij heeft niet zoveel met ze op, getuige een interview uit 2001: "Ik heb geen zin om mijn hele leven te stoefen over Einstein, Zweistein, Dreistein. Het enige zinvolle is iets te maken dat schoonheid heeft."

De 'Umbilly I' (1976) staat eerst in een vitrine bij de faculteit Werktuigbouwkunde. Daar roept het felle reacties op: veel medewerkers ervaren het als een 'knutselwerk' en als een aanval op de technische wetenschappen. Daarna zwerft de 'Umbilly I’ meerdere jaren over de TU/e; uiteindelijk vindt een thuis bij de bibliotheek van de faculteit Bouwkunde. Vandaar verhuist het naar vloer 1 in Vertigo.

Natuurkundige principes

Als kind is Panamarenko gefascineerd, waarschijnlijk nog niet beseffend welke dreiging ervan uitgaat, door de V1 vliegende bommen die de Duitsers in de slotfase van de Tweede Wereldoorlog ook op zijn geboorte- en woonplaats Antwerpen afsturen. Die fascinatie voor vliegen blijft zijn hele leven, al beweegt hij zich op meerdere terreinen. In de jaren '60 studeert Panamarenko aan de Antwerpse Academie voor Schone Kunsten. Bij de happenings die hij later mede organiseert, blijkt zijn relativeringsvermogen en humor: hij speelt miljonair, chauffeur of luchtschipbouw-ingenieur en ontwerpt apparaten als een mechanische dakgoot en een waterzeppelin.

Panamarenko, een samentrekking van Pan American Airlines & Co, baseert de twee Umbilly's die hij maakt, op het bewegingsmechanisme van insecten. De 'Umbilly I', is technisch gezien, de meest geavanceerde. De term komt van 'Umbillicus' en verwijst naar de herhaalde onderbreking van het aandrijfmechanisme bij elke vleugelslag. Met dit principe is het volgens Panamarenko mogelijk dat de beweging van de achtervleugel  doorgaat, ook al wordt er even niet op de pedalen getrapt.

Alle voertuigen van Panamarenko zijn gebaseerd op bestaande natuurkundige principes. Daarnaast vindt hij ook nieuwe apparaten uit, zoals een ruimteschip dat zich met magnetische krachten voort moet bewegen. 'De Blauwe Archaeopterix' heeft zonnecellen en een elektronisch brein, zodat deze oervogel van haar fouten kan leren.

De TU/e heeft ook een schaalmodel gekregen van 'Het Eiland', het nieuwste en wellicht laatste kunstwerk van Panamarenko. Het is fysiek te bezichtigen in de centrale bibliotheek,

Links Panamarenko op de TU/e:

Installatie 'Umbilly 1' op de TU/e; Installatie 'Umbilly 1'bij Bouwkunde

Boek 'The return of Umbilly I' (en klik op full text)

Dag van de Kunst

Links Panamarenko algemeen:

https://web.tue.nl/cursor/internet/jaargang50/cursor34/cultuur/cultuur.php?page=c1 

http://www.panamarenko.be/home.php

http://nl.wikipedia.org/wiki/Panamarenko

http://www.youtube.com/watch?v=EO477Z5ROcU

Foto's van zijn werk